DEHB'li Öğrenciler İçin Mindfulness: "Yerinde Duramayan" Zihinler İçin Stratejiler

Bir eğitimci veya ebeveyn olarak şu cümleyi kaç kez duydunuz (veya söylediniz): "Lütfen sadece 5 dakika yerinde sabit durabilir misin?"

Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) olan bir çocuk için bu istek, sandığımızdan çok daha zordur. DEHB konusunda uzman Dr. Edward Hallowell'in meşhur benzetmesiyle; bu çocukların "Ferrari motoruna sahip ama bisiklet frenleri olan" bir beyin yapıları vardır. Motor sürekli yüksek devirde çalışır, ancak durmak (dürtü kontrolü) zordur.

Geleneksel mindfulness (gözleri kapatıp hareketsiz oturmak), DEHB'li bir öğrenci için işkence gibi gelebilir. Hatta kaygılarını artırabilir. Ancak bu, onların mindfulness yapamayacağı anlamına gelmez; sadece farklı bir yaklaşıma ihtiyaçları vardır.

İşte DEHB beynine uygun, hareketi ve duyuları içeren 3 mindfulness stratejisi:

1. Hareket Halinde Farkındalık (Mindful Walking)

DEHB'li öğrenciler odaklanmak için harekete ihtiyaç duyar. Enerjiyi bastırmak yerine onu kullanın.

• Neden İşe Yarar? Beynin motor korteksi meşgulken, odaklanma merkezi daha rahat çalışır.

• Uygulama: "Zombi Yürüyüşü" oyunu oynayın. Sınıfta veya koridorda çok yavaş (ağır çekim) yürümelerini isteyin.

• Yönerge: "Ayağını kaldırdığını hisset... Havada süzülüşünü fark et... Topuğun yere değiyor... Şimdi parmak uçların... Yer sert mi yumuşak mı?"

• Sonuç: Hareket ettikleri için dürtüleri tatmin olur, ama yavaş hareket etmeye çalıştıkları için "fren mekanizmaları" (prefrontal korteks) güçlenir.

2. Dokunsal Çapa (Fidgeting with Purpose)

DEHB'li çocukların elleri genellikle kıpır kıpırdır. Bunu yasaklamak yerine, bu hareketi bir farkındalık aracına dönüştürün.

• Neden İşe Yarar? Dokunma duyusu, dağılan dikkati "şimdi"ye çivilemek için somut bir çapa görevi görür.

• Uygulama: Öğrenciye pürüzlü bir taş, kadife bir kumaş parçası veya tırtıklı bir stres topu verin.

• Yönerge: "Gözlerini kapatmana gerek yok. Sadece elindeki nesneye odaklan. Soğuk mu sıcak mı? Pürüzlü mü kaygan mı? Sadece başparmağınla dokusunu keşfet."

• Sonuç: Dikkati dağıldığında (örneğin ders sırasında), elindeki nesnenin dokusuna dönerek kendini tekrar derse getirebilir.

3. Ses Çemberi ve Zil Oyunu

Görsel uyaranlar (sınıftaki posterler, pencereden geçen kuş) DEHB'li çocukların dikkatini çok çabuk dağıtır. İşitsel odaklanma bazen daha etkili bir giriş kapısıdır.

• Neden İşe Yarar? "Sesin bitişini yakalamak" bir meydan okumadır (challenge). DEHB beyinleri oyunlaştırmayı sever.

• Uygulama: Bir zil veya ses çanağı (singing bowl) kullanın.

• Yönerge: "Zile vuracağım. Ses çok uzun sürecek. Göreviniz, sesin tamamen bittiği ve sessizliğin başladığı o 'tam anı' yakalamak. Sesi duyamadığınız anda elinizi kaldırın."

• Sonuç: Bu oyun, hiperaktif zihni tek bir noktaya (sese) kilitler ve anlık da olsa tam bir sessizlik/dinginlik deneyimi yaşatır.

Sonuç: Hedef "Hareketsizlik" Değil, "Yönetim"

DEHB'li öğrenciler için mindfulness'ın amacı onları "uslu ve sessiz" çocuklara dönüştürmek değildir. Amaç, içlerindeki o güçlü Ferrari motorunu yönetebilmeleri için onlara bir direksiyon sunmaktır.

Onlara "Odaklanamıyorsun" demek yerine, "Hangi yöntemin (yürümek, dokunmak, dinlemek) seni geri getirdiğini keşfedelim" demek, özgüvenlerinde devrim yaratır.

Bu içerik, Mindful Horizons projesinin kapsayıcı eğitim vizyonu doğrultusunda hazırlanmıştır.